Debitantski dugometražni film Zdravka Randić, najvažnijeg asistenta režije u istoriji jugoslovenske kinematografije, u priči o grupi hercegovačkih seljaka koja iz bilećkog krša, pritisnuta nemaštinom, dolazi da bere kukuruze u ravničarski Banat, izgrađen je na sukobima divljine i civilizacije, brđana i ravničara, siromaštva i bogatstva, kulture stroge patrijarhalne moralnosti i slobodne, hedonističke, dekadentne kulture grada. Randić se opredeljuje za mešavinu lirskih elemenata i etnološke stilizacije, fokusirajući se na lik Jane (Beba Lončar), devojke u dilemi između povratka vereniku u siromašno selo i ostanka s novim momkom Nidžom (Boris Dvornik) na bogatoj ravnici, da bi ekspresionistički zaoštrio pomenute sukobe dvaju kultura koji se ogledaju u brojnim detaljima: svedeno, pagansko, arhetipsko „nemo kolo“ hercegovačkih devojaka nasuprot tamburašima u dimu banatske kafane; mehanizovana i bučna civilizacija mašine (traktora sa gusenicama), nasuprot seoskoj kulturi obožavanja prirode i gotovo religioznog divljenja kukuruzu... U pitanju su, dakle, neke od ključnih dilema posleratnog socijalizma u Jugoslaviji, tako da Zemljaci sadrže izuzetnu društvenu relevantnost ispod melodramske forme. Iako mu se eventualno može zameriti izvesna arhaičnost izvedbe, svakako je reč o jednom od najveštije režiranih debija dotadašnjeg jugoslovenskog filma.

* * * / * * * *

treba reći da randić i njegovi scenaristi tretiraju hercegovačke seljake sa velikim razumevanjem, kao vrlo kompleksnu zajednicu, gde unutar tog kolektiva pojedinci imaju ozbiljne nedoumice, preobražaje, probleme identiteta, zbog toga što razmišljaju o ostanku u ravnici, tj. o tome da izdaju "zemlju koja ih je othranila", itd.

osim toga, Zemljaci uspevaju da se izbore sa čak dve paralelne priče o epizodnim junacima, što je, kao i pomenuti odnos prema likovima, u našem filmu davno zaboravljena veština.